آموزش حسابداریآموزش مالی و اقتصادی

ارزش افزوده اقتصادی: بررسی و روشهای محاسبه آن

در این مقاله به بررسی ارزش افزوده اقتصادی از جنبه­ های مختلف و نحوه محاسبات آن می­پردازیم.
در این مقاله به منابع مختلف معتبر و قانون مالیات بر ارزش افزوده استناد می کنیم.

تعریف ارزش افزوده

در ماده 3 قانون مالیات بر ارزش افزوده؛ بیان شده ­است که ارزش افزوده تفاوت بین ارزش محصول (کالا و خدمات) ارائه شده با ارزش محصول تأمین یا خریداری شده می­ باشد.

بعبارت دیگر، ارزش افزوده عبارت است از اندازه­ گیری عملکرد بنگاه اقتصادی بواسطه کسر مالیات از سود خالص عملیاتی و مقایسه مقدار بدست آمده با هزینه سرمایه بنگاه.
زمانی که مجموع هزینه­ ها کم­تر از درآمد عملیاتی باشد، در این صورت ارزش افزوده ایجاد می­گردد.

ارزش افزوده؛ ارزش یا بعبارتی ثروتی است که بوسیله­ ی سازمان­ های تولیدی یا خدماتی بواسطه فرایند تولید یا ارائه خدمات شکل می گیرد.
این مقدار با کسر نهادهای میانجی­، بطور مثال هزینه ­های خرید از عایدی ­ها محاسبه می­ گردد.
بعنوان مثال در طول یک فرایند فروش، نیروی انسانی متخصص فروش، ارزش جدیدی را تحت عنوان عرضه خدمات به مشتری ایجاد می­کند که به ارزش نهاده­ ها، اضافه می­ گردد.

هدف از محاسبه ارزش افزوده چیست؟

به منظور جلوگیری از احتساب های مضاعف، ارزش افزوده محاسبه می­گردد.
بعبارت دیگر برخی از موارد تحت عنوان ارزش کالاها و خدمات، داده­ های واسطه­ ی یک فعالیت می­ باشند.
در واقع خروجی یک فرایند تولید بوده و باید از خروجی این فعالیت تفکیک شوند تا ارزش افزوده فعالیت محاسبه شود.

بطور کلی، هدف از محاسبه ارزش افزوده، رفع دو ضعف مهم می ­باشد:

  • الف) در محاسبه سود، طبق اصول رایج حسابداری، حقوق صاحبان سرمایه جزء سود در نظر گرفته می شود و این ضعف، عدم دقت در محاسبه سود را به همراه دارد.
    در ارزش افزوده، حقوق صاحبان سرمایه به عنوان هزینه در نظر گرفته شده و از سود محاسبه شده کسر می گردد.
  • ب) سود واقعی محاسبه شده از طریق اصول رایج حسابداری دارای ضعف ها وتحریف هایی است که با ارزش افزوده می توان آن را دقیقتر ارزیابی کرده ومحاسبه نمود.

محاسبه ارزش افزوده خالص و ناخالص

در صورتی که ارزش یا بهای مصرف نهاد واسطه از ارزش نهایی یا ارزش خروجی کسر گردد ارزش افزوده ناخالص بدست می­ آید
اگر از ارزش افزوده ناخالص، مقدار مصرف سرمایه ثابت کسر گردد، ارزش افزوده خالص محاسبه می­ شود.

توزیع ارزش افزوده در بین ذینفعان مختلف به چه صورت است؟

ارزش افزوده بدست آمده بین تمامی افرادی که در ایجاد آن سهم داشتند، تسهیم میشود.
بطور مثال ارزش افزوده برای کارکنان به کل دستمزد، برای سرمایه­ گذاری مجدد برای تامین تجهیزات بصورت استهلاک، برای سازمان یا شرکت بصورت سود و در قالب مالیات به دولت توزیع می­شود.

ارزش افزوده و روش­های مختلف محاسباتی

ارزش افزوده در تمامی لایه­ های واحد اقتصادی از جمله: طبقه، گروه، قسمت و در نهایت کل اقتصاد، محاسبه می­ گردد.
سه روش کلی برای محاسبه ارزش افزوده وجود دارد که عبارتند از:

  1. روش تولید (تفریق)
  2. روش توزیع ( جمع)
  3. روش هزینه (مصرف)

1- روش تولید

روش هزینه، تنها روشی است که فقط در لایه اقتصاد کلان قابل محاسبه می­ باشد.
در ادامه، هر یک از این روش­های محاسباتی ، تشریح می­گردد.

در این روش، ارزش افزوده با کسر تمامی مصارف واسطه اعمال شده در فرایند تولید محصول از ارزش ستانده سازمان در طول یک دوره مالی محاسبه می­ گردد.

2- روش توزیع

روش توزیع یا جمع، متداولترین روش محاسبه ارزش افزوده در سازمان­هاست.
در این روش، ارزش افزوده به صورت زیر محاسبه می­ گردد:

هزینه جبران خدمات + مالیات + استهلاک+ مازاد عملیات + (مالیات غیر مستقیم –یارانه)

3- روش مصرف

در این روش، ارزش افزوده به دو صورت قابل محاسبه می­ باشد.

  1. روش اول (روش تفاضلی): در این روش، ارزش افزوده با کسر ارزش مواد و خدمات خریداری شده از کل ارزش فروش محاسبه می­ گردد.
  2. روش دوم (روش تجمعی): در این روش، با جمع هزینه نیروی انسانی، سود، استهلاک و سایر هزینه­ هایی که توزیع شده­ است، میزان ارزش افزوده محاسبه می­ گردد.

بطور کلی، بدون توجه به این محاسبات می ­توان گفت: ارزش افزوده از کسر خرید (داده) از فروش (ستانده) محاسبه می­ گردد.

ارزش افزوده چه کاربردهایی دارد؟

بطور کلی ارزش افزوده در سه حوزه کاربرد دارد که عبارتند از:

  1. کاربرد اقتصادی ارزش افزوده:
    ارزیابی قابلیت و توانمندی اقتصادی واحد تجاری بطور مثال بهره­ وری عوامل تولید
  2. کاربرد مدیریتی ارزش افزوده:
    شناسایی کارکردها و توانمندی ­های نیروی انسانی به منظور ارزیابی عملکرد
  3. استفاده از ارزش افزوده در حسابداری:
    تجزیه و تحلیل مالی سودمند و منطقی عملکرد مالی واحد تجاری در قیاس با سود حسابداری

مراحل محاسبه ارزش افزوده اقتصادی

محاسبه ارزش افزوده اقتصادی شامل مراحل یا گام ­هایی است که با توجه به نوع فعالیت و یا فرایند، این گام ­ها دستخوش تغییراتی می ­گردند.

گام اول: جمع­ آوری صورت­های مالی و بررسی آن­ها

بدیهی است که اطلاعات حاصل ازسیستم­ های حسابداری اساس محاسبات ارزش افزوده را تشکیل می­ دهند. اغلب این اطلاعات از ترازنامه و صورت سود و زیان بنگاه اقتصادی حاصل می­ گردد.

گام دوم: انجام تعدیلات لازم با توجه به تحریفات شناسایی شده

بطور کلی با توجه به اصول حسابداری و استانداردهای رایج حسابداری، 164 تعدیل شناسایی شده که تمامی آنها باعث بهبود در اندازه ­گیری سود و سرمایه می­ گردد.
هدف اصلی از این تعدیلات، محاسبه سود واقعی و در نظر گرفتن هزینه حقوق مالکان سهام می­ باشد.
بطور مثال برخی از این تعدیلات عبارتند از در نظر گرفتن هزینه تحقیق و توسعه و هزینه­ های استهلاک و اضافه کردن آن­ها به سود عملیاتی

گام سوم: کسر مالیات و سپس محاسبه سود خالص عملیاتی

کسرمالیات از سودخالص در روش ارزش افزوده اهمیت فراوانی دارد.
به همین منظور در این گام مالیات از سود محاسبه شده کسر می شود تا در گام آخر ارزش افزوده به درستی محاسبه شود.

گام چهارم: تعیین میزان سرمایه بکار رفته

سرمایه بکار گرفته شده توسط یک بنگاه اقتصادی عبارت است از مجموع دارایی­ های ثابت و جاری به همراه سرمایه­ گذاریهای انجام شده با استفاده از روش حسابداری تعهدی.
بعنوان مثال هزینه آموزش کارکنان که در آینده انجام می­ گیرد باید تحت عنوان سرمایه­ گذاری در بنگاه اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.

گام پنجم : هزینه میانگین موزون سرمایه بنگاه اقتصادی

هزینه سرمایه، هزینه بکارگیری منابع مالی مالکان و اعتباردهنگان بنگاه اقتصادی است که بیانگر هزینه فرصت از دست رفته صاحبان سرمایه می­باشد.
در این مرحله میانگین موزون *هزینه فرصت سرمایه صاحبان سرمایه* و* مبالغ اعتباردهنده *ارزیابی شده و این مقدار به علت ریسک بالای تجاری٬ در محاسبه ارزش افزوده به عنوان یک هزینه لحاظ نشده و از سایرهزینه های آن بیرون کشیده می شود.

گام ششم (گام آخر) : محاسبه ارزش افزوده اقتصادی

روش های متفاوتی برای محاسبه ارزش افزوده وجود دارد که پیش تر دراین مقاله عنوان شده است.
پس از طی گام های بالا و محاسبه دقیق سود و هزینه های مرتبط٬ با یکی از فرمول های ارزش افزوده مقدار نهایی آن محاسبه می شود.
برای مثال از طریق فرمول روش توزیع(تجمعی) محاسبات را انجام داده و گام آخر به پایان می رسد.

ارزش افزوده=سود+استهلاک+هزینه نیروی انسانی+هزینه های توزیع شده+مالیات

مزایا و معایب ارزش افزوده اقتصادی

ارزش افزوده اقتصادی چه مزایایی دارد؟

  1. ارتباط آن با ارزش بازار سهام
  2. ارائه طرح­های پاداش بر اساس ارزش افزوده اقتصادی خروجی­ های مثبتی را برای سازمان به همراه دارد.
  3. ارزش افزوده اقتصادی باعث یکپارچگی منافع تمامی ذینفعان از جمله مدیران، کارکنان و دارندگان سهام می­ گردد.
  4. تحریف­های حسابداری بر ارزش افزوده تأثیر کمتری دارند.

ارزش افزوده اقتصادی چه معایبی دارد؟

  1. انجام تعدیلات مختلف سود و سرمایه بدست آمده با استفاده از اصول پذیرفته شده حسابداری یکی از معایب اصلی ارزش افزوده می­ باشد.
  2. اطلاعات تاریخی اساس محاسبه ارزش افزوده را تشکیل می­ دهند.
  3. پیچیدگی محاسبه نرخ هزینه سرمایه و نرخ بازده که لازمه ­ی محاسبه ارزش افزوده می­ باشند.
  4. محاسبه ارزش افزوده در برخی از موارد امکا ن­پذیر نمی­باشد.
    بطور مثال برای شرکت­ها و یا سازمان هایی که مدت زمان زیادی از شروع فعالیت آن­ها نمی­ گذرد.
مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده و روش محاسبه آن

مالیات بر ارزش افزوده (Value Added Tax)

نوعی مالیات محسوب می شود که برمبنای مصرف طراحی شده است.
امروزه مالیات برارزش افزوده در بیشتر کشورهای مطرح دنیا به اجرا در آمده است.
فرانسه و آلمان از اولین اجرا کنندگان این نوع از مالیات بودند.
می توان گفت مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات چند مرحله ایست که طی مراحل زنجیره تولید، توزیع و مصرف با نرخ مالیاتی ثابت اعمال شده و اخذ می گردد.

چگونگی فرآیند دریافت مالیات بر ارزش افزوده

  • مالیات بر ارزش افزوده طی دوره های سه ماهه در طی سال محاسبه و به سازمان امور مالیاتی پرداخت می شود.
  • شرکت ها یا افراد حقیقی صاحبان کسب و کار،زمان خریداری کالاها یا خدمات علاوه بر مبلغ، مالیات برارزش افزوده آن ها را نیز پرداخت می کنند.
  • زمانی که کالاها یا خدمات خود را به فروش می رسانند، علاوه بر مبلغی که به عنوان هزینه کالا یا خدمات خود اعلام می نمایند مالیات ارزش افزوده آن ها را نیز از خریدار دریافت می کنند.
  • در پایان هر سه ماه مهلت مقرر، مالیات های دریافتی را با سازمان امور مالیاتی کشور تسویه می نمایند.
  • مهلت تسویه‌ با سازمان تا 15 روز پس از دوره است.
  • یعنی به‌طور مثال مالیات فصل پاییز باید تا 15 دی ماه همان سال تسویه شود
    (فصل زمستان به علت تعطیلات عید تا پایان فروردین به مدت 30 روز مهلت قانونی دارد)
  • درغیر اینصورت مطابق قانون جرائمی در نظر گرفته می‌شود.
  • افراد و شرکت های مشمول باید از طریق سامانه evat.ir ، گواهی ثبت‌نام مالیات بر ارزش افزوده خود را دریافت کنند.
  • اظهارنامه مالیاتی مالیات بر ارزش افزوده خود را تکمیل و به سازمان امور مالیاتی ارسال نمایند.

فرمول محاسبه مالیات بر ارزش افزوده

بهای کالا + (بهای کالا × نرخ مالیات بر ارزش افزوده) = بهای پرداختی نهایی توسط خریدار به فروشنده

نرخ مالیات ارزش افزوده

در حال حاضر نرخ مالیات ارزش افزوده 9%  می باشد که از این مقدار 3% به عنوان عوارض ارزش افزوده در نظر گرفته شده است.

استرداد مالیات بر ارزش افزوده

به دلیل اهمیت این موضوع، استرداد مالیات ارزش افزوده را در مقاله ای جداگانه بررسی کرده ایم.

کالاها و خدمات معاف از مالیات بر ارزش افزوده

ماده 12 قانون ارزش افزوده که از معافیت های ارزش افزوده صحبت میکند بیان می دارد که چه کالاهایی از محاسبه و پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند.
با رجوع به این ماده:
سوال بسیاری از افرادی که در ارتباط با ماهیت شغل و فعالیت  خود دچار ابهام هستند پاسخ داده می شود.
این سوال عبارتست از:

آیا مشمول ارزش افزوده می شوند یا خیر؟

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا